RSS

Mitt møte med Olaug

Det var 2009. Bloggen min var heilt fersk og eg heldt framleis på å fordøye Gunnhild Øyehaug sin nydelege roman Vente, blinke. Gugling av henne førte meg vidare til forfattarar som Marit Eikemo, Ragnar Hovland, Selma Lønning Aarø og dronninga sjølv: Olaug Nilssen.

Det kan vere eg hugsar feil, men eg meiner Få meg på, for faen var første boka eg las. For ei bok! Eg hadde ikkje fått sånne kjensler sidan eg las Jon Fosse sin Melancholia, eller Naiv. Super av Erlend Loe. Nilssen leikar med språket og handlinga, tar i bruk songtekstar og bilete. Det var ikkje før eg byrja å lese denne type litteratur at eg verkeleg forsto uttrykket "We read to know we are not alone" (C.S. Lewis). For ei som var vant med å lese fantasy, var det ironisk nok heilt magisk å oppdage at det fanst forfattarar som skreiv slik eg tenkte.

Sidan eg så vidt hadde byrja å snuse på blogging da eg las Olaug sine første bøker, har eg ikkje skrive om dei. Men eg fann desse innlegga i arkivet mitt, og det er ikkje vanskeleg å forstå at eg alltid har vore fan.

Innestengt i udyr Olaug sin debutroman.

Nesten frelst  Portrett av Sigvart Dagsland

Kjøkenbenkrealisme  Ærlege historier om tidsklemma.

Stort og stygt  Drama om småbarnslivet

Tung tids tale Roman om Daniel, den autistiske sonen. Boka er nominert til Årets roman, Bokbloggerprisen 2017.


I høve nomineringa tok eg kontakt med Nilssen og bad om eit intervju. Ho svarte ja til det og eg postar intervjuet slik det blei. Biletet lånte eg frå snl.no.






1. Har du alltid likt å skrive? Var du ein typisk "flink skrivar" i grunnskulen?

Eg har alltid likt å skrive! Då vi skreiv framhaldsforteljingar til skuleavisa på barneskulen, der alle elevane skulle levere inn nye kapittel , så vart mine kapittel vald fleire gonger på rad. Då bestemte læraren at eg ikkje fekk lov å levere til neste runde. Det var så skuffande, for då dette blei bestemt, hadde eg allereie skrive ein ny del.

Eg gjekk på grunnskulen i ei tid då vi framleis fekk skrive noveller og forteljingar, og ikkje berre resonnerande tekstar og diktanalyse. Det same gjaldt på vidaregåande. Det var midt i blinken for meg.

2. Eg hugsar at Innestengt i udyr og Få meg på, for faen var heilt annleis enn noko eg hadde lese før. (Eg digga det!) Har du alltid hatt ei spesiell stemme i litteraturen, eller blei det til etterkvart?

Det var enormt frigjerande for meg å lese Erlend Loes Naiv super og Eva Jensens bøker, særleg Den rolege gule hunden med brillene. Deira form-eksperimentering gav meg eit dytt i retning av ein skrivemåte som fall meg naturleg og viste seg å vere fruktbar.

3. Kven er dei litterære førebileta dine? Har du ei (eller fleire) bok som gav deg ei litterær openberring? 

No svarte eg vel litt på dette i spørsmålet over, men eg kan legge til Ragnar Hovland, Vigdis Hjorth, Hanne Ørstavik og Trude Marstein. 

4. Dei tidlegaste bøkene dine er ganske ulike dei siste bøkene. Markerer Tung tids tale eit skilje i forfattarskapen din? 

Ja, det er heilt sikkert at den gjer. Den er både alvorlegare og har ein strammare komposisjon enn dei tidlegare bøkene. Den har nok også andre litterære førebilete. Eg har lest mange bøker skrive av foreldre til barn med funksjonshemming, ikkje berre skjønnlitteratur. I tillegg har eg hatt ei klar politisk målsetting med å skrive. Eg ville at boka skulle bidra til opplysing og politisk endring, ikkje berre i vilkåra for familiar til barn med store funksjonshemmingar, men også eit bidrag til ei bevisstgjering om at samfunnet blir kaldare.


5. Du har sagt at du var redd boka ikkje skulle bli litterært anerkjent. Kan du seie litt om det?



Ja, eg har vore redd for at boka skulle bli sett på som bekjennelseslitteratur, sosialpornografi, og at den politiske viljen skulle vere hemmande for det litterære. Eg irriterer meg sjølv ofte over medias framstillingar av andres tøffe tak, særleg når dei grip etter fraser som "nå vil han/hun hjelpe andre i samme situasjon" eller "Er nå sterkere enn noen gang". Det er sjølvsagt mykje sant i slike framstillingar, men det framstår ofte meir som skryt enn som eigentlege hjelpsame, relevante refleksjonar.

6. Kan du seie litt om prosessen med å skrive om boka? Tankane om å utlevere familien, reaksjonar frå dei rundt? 



Det var ikkje så lett å bli sikker på at det var nyttig for Daniel at eg skreiv så direkte om han, og om mine kjensler. Han har eit personvern, og det er mange gode grunnar til å ikkje skrive utleverande om sårbare personar. Den øvrige familien blir svært forsiktig handsama, så eg har tatt store omsyn til alle andre enn meg sjølv og Daniel. 

7. Har boka blitt tatt imot slik du håpte? 



Over all forventning! Både anmeldelsar, reaksjonar frå lesarar, reaksjonar frå politikarar, byråkratar og fagmiljø, har vore eintydig positiv. Det er ei stor oppleving for meg.



Har du lese Tung tids tale, eller noko anna av Olaug Nilssen. Fortell!


Det heiter ikkje: eg - no lenger. Heretter heiter det: vi

Olaug Nilssen: Tung tids tale, 155 sider

Eig du lykka så er ho ikkje lenger berre di. 

Tung tids tale får vi høyre om Daniel, som gradvis mistar språket og personlegdommen. Mor og far forstår ikkje kva som skjer med guten deira, som var tidleg ute med å reise seg og stå, og kunne setje saman ord til lange setningar lenge før jamnaldrande. Han var kommunikativ og nysgjerrig, kunne fleire ord på engelsk.

Så byrja han å utvikle seg i feil retning.

Han blir utagerande og greier ikkje å slutte med bleier. Språket forsvinn gradvis. Han som sat i barnevogna og song Mikkel Rev prikkfritt som toåring, har i dag problem med å setje saman orda. Hadde det ikkje vore for at dei har video-opptak av fleire episodar der Daniel syng og pratar, hadde dei knapt trudd det sjølv. Så annleis er niåringen frå guten han var som toåring. Regressiv autisme, får dei beskjed om.

Alt det som bror din kan ta imot av lykka di, må du gi.

Det er vanskeleg å akseptere denne diagnosen. Dei har opplevd fleire sider av Daniel som no er vekke. Han var jo først ute med så mykje. Korleis kan dette skje? Mor ser opptaka om og om att, må knipe seg i armen når ho ser toåringen som kommenterer at pappa seier "løva", mamma seier "løve" og det heiter "lion" på engelsk. Det er ei sorg at dei ikkje lenger får kjenne dei sidene av Daniel.

Alt du kan løfte av børa til bror din, må du ta på deg.

Det er tungt å møte helsepersonell som ber dei "stå i det" og "du må kvile". Korleis kan dei det når saktegåande byråkrati stiller dei til veggs? Ute blant folk får dei blikk og kommentarar om oppseding og åtferd. Heime blir mor ofte slått av Daniel. Han er sterk og kan stikke av så fort han får sjansen. Det er utfordrande å vere heime med han og dei to yngre brørne. Mor må kjempe for å bli høyrt. Det er ikkje lett å be om avlasting frå sitt eige born, men både Daniel og familien treng hjelp.

Det er mange ikring deg som frys. Ver du eit bål, strål varme ifrå deg! 

Med Tung tids tale forsøker Nilssen å teikne eit bilete av korleis det er å ha eit autistisk born. Det er ei kjærleikshistorie frå ei mor til bornet sitt. Foreldra får beskjed om at dei er ressurssterke, og det har dei valt å halde fast ved. Men mor spør seg sjølv kva som er aksept og kva er å gi opp?

Hender stør hender, herd stør herd. Barm slår varsomt imot barm.  

Familien har hatt unødvendig mange rundar for å få det som ein skulle tru er sjølvsagt for familiar i deira situasjon. Dei måtte mellom anna vente i fem månader før dei fekk ei trygg sikring for Daniel i bilen. Dei hadde ikkje rett på å få større bossdunk for å få plass til Daniel sitt bleieavfall, eller omsorgsløn for å vere heime med guten sin. Tung tids tale er også ei politisk bok, og håpet er at forteljinga kan føre til endringar for utviklingshemma born.

Det hjelper da litt, nokre få forfrosne at du er varm. 


Boka anbefalast varmt og inderleg.



Tittelen på boka er lånt frå Halldis Moren Vesaas sitt dikt "Tung tids tale" (1945), som eg har brukt her. 



Samlesnad av Tung tids tale av Olaug Nilssen

Kalenderen viser mars månad, noko som betyr lysare dagar, vårteikn i emning - og ny bok å samlese. Denne månaden er det Olaug Nilssen sin roman Tung tids tale som gjeld. Boka er mellom anna vinnar av Brageprisen 2017, nominert til Ungdommens kritikerpris og snart får ho også svenske lesarar. Vi bokbloggarar er ikkje mindre imponerte, for vi har nominert henne til Årets roman og heile månaden er sett av til å heidre denne fine, sterke forteljinga.


Har du lese boka? Legg gjerne att lenke til omtalen din både her og i kommentarfeltet under.

God samlesnad.

Så lenge ingen ser oss

Anders Totland: Så lenge ingen ser oss, 128 sider

Så lenge ingen såg meg, fekk eg vera i fred.

I går kveld benka eg meg ned ved kjøkenbordet, klar for ei god bok og eit tilhøyrande smakfullt måltid. Eg las så vidt over omslaget, forsto at denne boka handlar om kompisane Ole og Jon.

Eg var førebudd på ei forteljing om skeiv kjærleik og byrja å lese med godt mot. Eg tok feil. Ole er slett ingen kompis. Han er ein sleip og feig mann. Ein overgripar. Den hyggelege lesestunda eg hadde sett føre meg, blei raskt svelgt ned med maten.

Boka byrjar så trist. Jon bur saman med mor si, som vi skjønar slit med anten depresjon eller alkohol. Truleg begge. Han er van til å styre seg sjølv, ofte med litt hjelp frå foreldra til kompisane. Onsdag er beste dagen. Da er helga nær og mora lettare til sinns. Søndagen er verst. Nok ein fyr har forlate huset og mor sit att i mørkret sitt.

Ein søndag vaknar Jon til ei annleis stemning i huset. Ole flyttar inn og huset blir fylt av plystring og pannekakefrukostar. Ole smører matpakke og startar fotballag. Jon tør igjen å invitere kompisar heim og får til og med ein veslebror, Lukas.

Alle synest Ole er fantastisk. Også eg. Naiv som eg er. Ein fin familie. Alt er så bra. Nesten for bra. Så vil Ole ha med Jon på telttur ei helg, og det gode måltidet blei om til ein vond klump i magen min.

Er det mogleg? Snille Ole, som redda Jon og løfta mora opp i lyset. Kva vil skje dersom Jon fortel det til nokon? Vil alt rakne? Jon seier nei neste gong Ole vil på telttur, men ombestemmer seg raskt når Ole seier at Lukas kan vere med i staden. Tanken på at han skal røre Lukas får Jon til å gjere som Ole vil.

Temaet er høgst aktuelt. Jon bar byrda da mora var sjuk, no må han igjen bere tungt av redsel for å øydelegge familieidyllen. Så lenge ingen ser oss er fæl, men nødvendig og dessverre sann for mange. Det skal ikkje vere slik. Boka er sterk, men lettlesen og har eit fint språk. Ho passar for både ungdom og vaksne.


Eg ville be han slutta, seie at me heller kunne grilla. Ole kunne fortelje dårlege vitsar, og så kunne me le saman. Men det var noko rart der som fekk orda til å skjelva før dei forsvann i halsen. Noko med Ole. Det var som ei vond draum som gjentok seg. 


Historia er vanskeleg å fordøye, men det må til somme tider. Vi må sjå kva som foregår rundt oss.


Årskavalkade

Hei, bloggen!  

I 2017 las eg 104 bøker. Eg greidde med andre ord målet mitt. Det var eigentleg 65 bøker eg hadde sett som mål, men eg var usikker på kva eg skulle setje. Eg blir så stressa når eg set meg for høge mål, for eg blir besett av å følge dei. Så nådde eg 65 bøker og justerte opp til 75. Det blei over 85 og da var eg så nær 100 at eg lot det stå til. Det såg litt svart ut da eg var rundt 95, men så greidde eg det jaggu med fire bøker over det igjen. Eg er nøgd. Meir enn nøgd faktisk, for eg fekk stryke ut nokre klassikarar på 1001-lista og det er svært sjeldan eg kan gjere. Eg las så mange av i studietida og blei litt metta. Likevel er det pinleg få eg kan krysse av lista, så eg har alltid eit mål om å kome meg gjennom fleire.

Eg byrja 2017 med eit mål om å lese ein klassikar i månaden, men det var berre å gløyme først som sist. Eg måtte heilt til desember før første klassikaren blei lesen. Når eg likevel var i gong, pløygde eg gjennom fire til, og skal forsøke å lese fleire i 2018. Utan noko konkret mål. Eg er snart ferdig med klassikar nummer seks og alt over det blir bonus. Det er ikkje det at eg ikkje likar å lese desse bøkene, men eg har ofte sett filmar/seriar og så mange referansar til historiene at eg føler eg allereie har lese dei. Eller så er dei så himla lange. Orsak, men er det verkeleg nødvendig å skrive så mykje? Eg har hørt på Anna Karenina heile jula, så mykje at telefonen min har gått i svart fleire gongar. Likevel har eg over sju og ein halv time att. Sjølv føler eg at historia kunne ha vore ferdig da det var 17 timar att. Men det held fram..  Eg likar boka altså, men av og til kan det passe med less is more. Det finst trass alt mange fleire bøker ein skal lese. Det kan vere at det kjennast ekstra uuthaldeleg fordi eg høyrer den på lydbok, som eg normalt ikkje er særleg fan av. Eg har ganske høg lesehastigheit, og kunne nok klart det på halve tida sjølv. Men Storytel kosta berre 9 kr for ein månad, og sidan eg er plaga med hovudverk passa det bra med litt lytting. Eg har i alle fall tenkt å halde ut, og høyre så mykje eg greier før månaden er over.

Det er ikkje berre klassikarar som er på lista mi år etter år, eg forsøker etter beste emne å lese mest mogleg variert litteratur. Det har blitt mykje young adult dei siste åra, men eg prøver å halde meg oppdatert på det meste. Til og med krim, som stadig veks på meg. Alt eg har gått glipp av i alle desse åra. Mykje å sjå fram til, men det er jo aldri eit problem for ein lesar. Heldigvis.

Følgande bøker, som ikkje nødvendigvis blei gitt ut i fjor, men som gjorde sterkast inntrykk på meg, var desse.



Denne skulle eg ønske eg hadde skrive

Synne Sun Løes: MISS (ungdom)



Boka eg las to gongar 

Nicola Yoon: Verden er en boble (ungdom)



Den finaste historia

Krystal Sutherland: Kjemiske hjerter (ungdom)



Boka frå hylla

John Green: Hvem er du, Alaska? (ungdom)



Denne anbefaler eg til alle

Karen McManus: En av oss lyver (ungdom)



Fin og fæl 

Brynjulf Jung Tjønn: Alt det lyse og alt det mørke (roman)



Ho skuffar aldri

Helga Flatland: En moderne familie (roman)



Genierklært 

Carl Frode Tiller: Begynnelser (roman)



Ikkje for alle

Cathrine Blaavinge Bjørnevog: Um sakne springe blome (dikt)




Vakraste boka

Max Porter: Sorg er den greia med fjær (roman)



Sterkaste lesnaden

Olaug Nilssen: Tung tids tale (sakprosa)



Beste klassikaren

Antoine de Saint-Exupery: The Little Prince (barn)


Den søtaste boka

Mette Eike Neerlin: Hest, hest, tiger, tiger (ungdom)



Kjenner meg att i denne

Kristin Storrusten: Barsel (dikt)



Mest oppskrytte boka

Simone Elkeles: Perfekt kjemi (ungdom)



Kven har eg gløymt, skal tru?



Det blei 23 mannlege og 81 kvinnelege forfattarar. Spesielt interesserte kan finne den fulle lista over lesne bøker i 2017 her.



Eg ønsker dykk eit godt nytt leseår!


2018

1. Leo Tolstoy: Anna Karenina

2. Nicola Yoon: Solen er også en stjerne

3. Harriet Beecher Stowe: Onkel Toms hytte

4. Mark Twain: Tom Sawyer

5. Una LaMarche: Bare i Brooklyn

6. Nils Fredrik Dahl: Mor om natten

7. Linda Skomakerstuen: Uten vesentlige feil eller mangler

8. Fjodor Dostojevskij: Forbrytelse og straff

9. Robert Louis Stevenson: The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde

10. Anders Totland: Så lenge ingen ser oss

11. Franz Kafka: Prosessen

12. Charles Dickens: Oliver Twist

13. Monica Flatabø: En sånn jente

14. Marte Spurkland: Klassen. Fortellinger fra et skoleår

15. Amina Bile m. fl. : Skamløs

16. Jane Austen: Fornuft og følelse

17. L.M. Montgomery: Anne fra Bjørkely

18. Stephen King: Kidnappet

19. Becky Albertalli: Fordelen med ulykkelig kjærlighet

20. Zeshan Shakar: Tante Ulrikkes vei

21. John Green: Skilpadder hele veien ned

22. Henrik H. Langeland: Fortellekunst. Håndbok i litterære teknikker

23. Ingeborg Senneset: Anorektisk

24. Elena Ferrante: Kvelande kjærleik

25. Ari Folman, David Polonsky m.fl.: Anne Franks dagbok - grafisk roman

26. Eldrid Lunden: Kan ein lære å bli forfattar? 

27. Johann Wolfgang von Goethe: Unge Werther

28. Gudrun Skretting: Anton og andre flokkdyr

29. Fjodor Dostojevskij: Opptegnelser fra et kjellerdyp

30. Colleen Hoover: En vakker dag

31. Oprah Winfrey: What I Know For Sure

32. Alexandre Dumaas: Greven av Monte Cristo

33. Mats Strandberg og Sara B. Elfgren: Sirkelen

34. Emmanuel Guibert og Marc Boutavant: Superhelten Arild

35. Lewis Carroll: Alice i Eventyrland

36. A. J. Finn: Kvinnen i vinduet

37. Margaret Atwood: Tjenerinnens beretning

38. Knut Nærum: Norsk litteraturhistorie - fritt etter hukommelsen

39. Marit Eikemo: Gratis og uforpliktande verdivurdering

40. George Orwell: Animal Farm

41. Camilla Collett: Amtmandens Døtre

42. Mark Twain: Huckleberry Finn